Adaptif trafik sinyal kontrolü, yeşil ve çevrim sürelerinin sabit bir zaman çizelgesinden alınmadığı, her yaklaşımda ölçülen trafikten hesaplandığı bir sinyal kontrol yöntemidir. Kontrol cihazı dedektörlerini okur, sinyal planını trafik mühendisinin belirlediği sınırlar içinde yeniden hesaplar ve bu hesabı gün boyunca tekrarlar.
Adaptif, bir kontrol cihazının çalıştığı dört moddan biridir. Bu yazı, ANTRA kavşak kontrol cihazı örneği üzerinden dört modu, sistemin bileşenlerini, yayımlanmış çalışmaların bulgularını ve sabit zamanlı planın ne zaman yeterli olduğunu anlatır. Çözümün genel anlatımı adaptif kavşak kontrolü sayfasındadır.
Dört mod
Hangi modun kullanılacağı kavşak ve saat bazında ayarlanır. Aşağıdaki her satır, ürün belgelerimizdeki tanımın aynısıdır.
- Sabit zamanlı: gün saatine göre plan değiştirme, takvim istisnalarıyla; durağan ve öngörülebilir trafik düzenleri için
- Araç uyarmalı: döngü, radar, video ya da yaya butonu algılaması yeşili uzatır ya da bitirir; aralık sonlandırma (gap-out) mantığıyla
- Koordineli: koridor düzeyinde ofset, çevrim ve bölüşüm (split) eşzamanlaması; yeşil dalga merkezi katman üzerinden
- Adaptif: algılanan talepten GPS ile eşzamanlı gerçek zamanlı plan ayarı
Sabit zamanlı
Kontrol cihazı, gün saatine göre hazırlanmış planlardan birini çalıştırır. Tatil ya da özel günler için takvim istisnaları tanımlanabilir. Cihaz kavşaktaki trafiği okumaz; plan, trafiğin düzenli olduğu varsayımına dayanır.
Araç uyarmalı
Her kolda döngü, radar, video ya da yaya butonu bulunabilir. Bu algılayıcılar kontrol cihazının dedektör girişlerine bildirir. Girişler 64'e kadar çıkar; ayrıca 8 yaya butonu girişi vardır. Algılama, yeşili uzatır ya da bitirir; araç aralığı belirli bir sürenin altına düşmediği sürece yeşil sürer. Karar kavşağın kendi içindedir. Sanal döngü ile endüktif döngünün farkı bu yazıda anlatılıyor.
Koordineli
Birbirini izleyen kavşaklar birlikte düşünülür. Koridor düzeyinde ofset, çevrim ve bölüşüm eşzamanlanır. Yeşil dalga bu modda kurulur ve izlenir; bu iş merkezi katman üzerinden yürür, kontrol cihazı her yeşile merkezden karar verilmesini beklemez.
Adaptif
Adaptif mod, algılanan talepten gerçek zamanlı plan ayarı yapar ve GPS ile eşzamanlıdır. Yani plan sabit bir çizelge değil, o an ölçülenin sonucudur.
Kontrol döngüsü, adım adım
- Gözlem: kameralar, radar, loop'lar ve butonlar canlı araç ve yaya talebini bildirir.
- Yorumlama: kontrol cihazı bu talebi sinyal planı, minimum yeşil süreleri, boşaltma süreleri ve çakışmalarla birlikte değerlendirir.
- Karar: fazları uzatır, bitirir, çağırır veya atlar; bunu merkezi beklemeden, yerel olarak yapar.
- Kontrol: izlenen çıkışlar sinyal başlıklarını sürer; her kanal arızaya karşı gözlenir.
- Ölçüm: merkezi katman fazları, plan değişikliklerini ve performansı kaydeder.
Kim neyi okur
- Algılama: her kolda döngü, radar, video ve yaya butonu
- ANTRA kontrol cihazı: sinyal programı, faz sırası ve bağımsız güvenlik birimi
- Sinyal vericiler: grup çıkışlarından sürülür, kanal başına akım izlenir
- Merkezi yönetim: koridor koordinasyonu, arıza raporlama ve performans kayıtları
Cihaz grup çıkışı sayısı 4 ile 64 arasında değişen G-Serisi olarak sunulur; hepsi aynı donanım ve yazılım platformudur.
Öncelik talepleri
Acil durum aracı önceliği ve toplu taşıma önceliği aynı platformda isteğe bağlı modüllerdir. Yaklaşan bir acil durum aracından veya gecikmeli bir otobüsten gelen talep sinyal planının içinde uygulanır; güvenlik aralıkları korunur. Talebin kavşağa nasıl ulaştığı toplu taşıma önceliği sayfasında anlatılır.
Güvenlik birimi mod değiştirince değişmez
Hangi modda olursa olsun, bağımsız MMU (Malfunction Management Unit) kontrol cihazının işlemcisinden ayrı çalışır; kendi güç hattı, saati ve sıfırlaması vardır. Çakışma algılarsa ana kesme rölesiyle çıkış kartının tamamının enerjisini keser. Ayrıntısı kavşak kontrol cihazı yazısındadır.
Kararın verildiği yer
Kontrol cihazı sinyal programını ve algılamasını kendi içinde çalıştırır. Merkezi katman koridorları koordine eder ve performansı kaydeder; her yeşile karar veren döngünün içinde değildir. Mevcut kavşakta başka marka bir kontrol cihazı varsa kontrol cihazı modernizasyonu çözümü sabit zamanlı bir kavşağı adaptif kontrole ve koridor koordinasyonuna taşıyabilir.
Yayımlanmış çalışmalar ne diyor
Ürün belgelerimizde adaptif mod için ölçülmüş bir iyileşme sonucu yoktur. Aşağıdaki rakamlar bizim kurulumlarımızda yapılmış ölçümler değildir; yayımlanmış kaynaklardan alınmıştır:
- ABD Federal Karayolu İdaresi (FHWA), adaptif sinyal kontrolünün seyahat süresini ortalama yüzde 10'dan fazla, mevcut sinyal zamanlamasının özellikle eskimiş olduğu yerlerde ise yüzde 50 veya daha fazla iyileştirdiğini bildirir (FHWA: Adaptive Signal Control Technology).
- Tekil kavşaklar üzerine bir çalışma (Stewart, Lepik ve Van Aerde, Transportation Research Record 1692, 1999) şunları bulmuştur: adaptif stratejiler, yalnızca ortalama talebe göre ayarlanmış sabit zamanlı bir plandan daha iyi sonuç vermiştir; trafik, planların beklediğiyle örtüştüğünde iyi tasarlanmış zamana göre planlar her ikisinden de daha iyi sonuç vermiştir; talepteki zirveler belirginleştikçe fayda artmıştır (TRR 1692).
Kendi kurulumlarımızda ölçülen sonuçlar elde edildiğinde bu yazıya eklenecektir.
Sabit zamanlı plan ne zaman yeterlidir
İki kaynak birlikte okunduğunda her modun hangi duruma uyduğu görülür:
- Sabit zamanlı veya zamana göre planlar: günden güne öngörülebilir biçimde tekrarlanan trafik ve düzenli olarak gözden geçirilip güncel tutulan planlar.
- Adaptif kontrol: etkinlikler, kazalar, yol çalışmaları veya mevsimsel trafik gibi düzensiz değişen talep ya da yıllardır gözden geçirilmemiş zamanlama planları.
Mevcut bir kavşağa adaptif kontrol eklemek
Sinyal başlıkları ve direkler genellikle yerinde kalır. Üç şey eklenir veya değiştirilir:
- Her yaklaşımda algılama: radar ve kameralar yolun üstüne monte edilir; endüktif loop'lar için yol yüzeyinde kesim gerekir.
- Adaptif modda çalışan bir kontrol cihazı. ANTRA G-Serisi, 4 ile 64 sinyal grubu çıkışı arasında sürümlerle gelir.
- NTCIP 1202 üzerinden merkezi katmana bir iletişim bağlantısı. Kabinde başka bir üreticinin kontrol cihazı kalacaksa onu kontrol cihazı modernizasyonu çözümü bağlar.
Sık sorulan sorular
Araç aktüasyonlu kontrol ile adaptif kontrol arasındaki fark nedir?
Araç aktüasyonlu kontrol, sabit bir plan yapısının içinde tek tek yeşilleri uzatır veya bitirir. Adaptif kontrol ise planın kendisini, yani çevrim süresini, yeşil paylarını ve ofsetleri yeniden hesaplar; bunu bir grup kavşak için birlikte de yapabilir.
Adaptif kontrol tek bir kavşakta çalışır mı?
Evet. Tek bir kavşakta çevrimi ve yeşil paylarını ayarlar. Ofsetler ve yeşil dalga için komşu kavşakların merkezi katman üzerinden bağlı olması gerekir.
Adaptif sinyal ile akıllı trafik lambası aynı şey mi?
"Akıllı trafik lambası" teknik bir terim değildir; araç aktüasyonlu sinyaller, adaptif sinyaller ve geri sayımlı sinyaller için aynı şekilde kullanılır. Adaptif kontrol özellikle sinyal planının ölçülen talepten yeniden hesaplanması anlamına gelir.
Bir dedektör arızalanırsa ne olur?
Kontrol cihazı dedektör arızasını bildirir; dedektör onarılana kadar o yaklaşımı sabit zamanlı bir plan karşılar.
Adaptif kontrol hangi algılamayı kullanır?
Endüktif loop, radar, video ve yaya butonları. Bir kavşakta birlikte kullanılabilirler; her biri kontrol cihazının dedektör girişlerine bildirir. Kamera tabanlı algılama ile loop'un karşılaştırması sanal loop yazısındadır.