
Τι είναι ένας ρυθμιστής ηλιακής φόρτισης;
Μια μονάδα ελέγχου φόρτισης, ή ρυθμιστής φόρτισης, είναι ουσιαστικά μια συσκευή που χρησιμοποιεί διάφορους αλγορίθμους για τον έλεγχο της τάσης και του ρεύματος ώστε να αποτρέπει την υπερφόρτιση των μπαταριών. Χειρίζεται τη μεταφορά ισχύος από το ηλιακό πάνελ στην μπαταρία, μαζί με τον έλεγχο και τη μετατροπή ρεύματος και τάσης. Τα συστήματα μπαταριών μπορούν να φορτιστούν συνδέοντάς τα απευθείας στα πάνελ — αλλά αυτή δεν είναι η σωστή μέθοδος για την υγεία της μπαταρίας σας. Τα πάνελ που περιγράφονται ως «12 V» έχουν αποδοτικά επίπεδα τάσης μεταξύ 16 V και 20 V. Αν πάρουμε μια μπαταρία γέλης σε χρήση αναμονής με τάση φόρτισης 14,4 V, η τάση φόρτισης του πάνελ είναι σαφώς αρκετά υψηλότερη. Όταν μια μπαταρία εκτίθεται σε υψηλές τάσεις, οι πλάκες της φθείρονται γρήγορα, αυξάνοντας την εσωτερική αντίστασή της — και καθώς αυξάνεται η εσωτερική αντίσταση, μειώνεται η διάρκεια ζωής στην ίδια αναλογία.
Η σωστή φόρτιση της μπαταρίας είναι επομένως ζωτικής σημασίας. Οι μονάδες φόρτισης χρειάζονται για να φορτιστεί η μπαταρία στις τιμές του εργοστασίου, με τεχνολογίες διαφορετικής απόδοσης όπως PWM και MPPT.
Χρειάζεται πάντα ρυθμιστής φόρτισης;
Όχι πάντα, αλλά γενικά η φόρτιση πάνελ χαμηλής ισχύος, όπως 1 έως 5 watt, δεν χρειάζεται ρυθμιστή φόρτισης. Ως εμπειρικός κανόνας, αν το πάνελ δίνει περίπου 2 watt ή λιγότερο για κάθε 50 Ah χωρητικότητας μπαταρίας, δεν απαιτείται ρυθμιστής.
Για ένα τυπικό ηλεκτρικό καρτ γκολφ με μπαταρία περίπου 210 Ah, για παράδειγμα, ο κανόνας αυτός επιτρέπει πάνελ έως περίπου 8,4 watt χωρίς ρυθμιστή. Με βάση αυτό, τα πάνελ 5 watt που χρησιμοποιούνται για συντήρηση και αποθήκευση δεν χρειάζονται ρυθμιστή.
Γιατί λοιπόν τα πάνελ είναι 16–21 volt και όχι 12;
Αν ήταν αλλιώς, τα πάνελ θα απέδιδαν ισχύ μόνο σε τέλειες συνθήκες και με πλήρη ήλιο — κάτι στο οποίο στα περισσότερα μέρη δεν μπορεί κανείς να βασίζεται. Όταν ο ήλιος είναι χαμηλά στον ουρανό, ή υπό έντονη καταχνιά, νεφοκάλυψη ή υψηλές θερμοκρασίες, το πάνελ πρέπει να παρέχει επιπλέον τάση για να πάρουμε έστω και κάποια έξοδο. Μια πλήρως φορτισμένη μπαταρία «12 V» βρίσκεται περίπου στα 12,7 V σε ηρεμία (περίπου 13,6 έως 14,4 V κατά τη φόρτιση), οπότε το πάνελ πρέπει να παράγει τάση πάνω από την ανώτερη τιμή ακόμη και στις χειρότερες συνθήκες.
* Αντίθετα με ό,τι συχνά θεωρείται, τα ηλιακά πάνελ αποδίδουν καλύτερα σε χαμηλότερες θερμοκρασίες. Χονδρικά, ένα πάνελ ονομαστικά 100 watt σε θερμοκρασία δωματίου γίνεται πάνελ 83 watt στους 110 °F (περίπου 43 °C).
Ο ρυθμιστής φόρτισης προσαρμόζει την έξοδο 16 έως 20 V του πάνελ στην μπαταρία, μετατρέποντάς την σε τάση περίπου 10,5 έως 14,6 V ανάλογα με την κατάσταση φόρτισης της μπαταρίας, τον τύπο της, τη λειτουργία στην οποία βρίσκεται ο ρυθμιστής και τη θερμοκρασία.
Τύποι ρυθμιστών φόρτισης
Τα παλαιότερα συστήματα σε πρακτική χρήση είναι απλές διατάξεις ενός ή δύο σταδίων που απενεργοποιούν ή ενεργοποιούν το ηλιακό πάνελ με ρελέ ή MOSFET μόλις επιτευχθεί μια ορισμένη τάση. Οι ρυθμιστές αυτής της αρχιτεκτονικής δυστυχώς εξακολουθούν να αποτελούν την πλειονότητα στα συστήματα σηματοδότησης κυκλοφορίας στην Τουρκία. Μπορεί να φαίνονται οικονομία στην αρχή, αλλά επειδή μειώνουν τη διάρκεια ζωής της μπαταρίας μακροπρόθεσμα, το κόστος συντήρησης και συνεχούς φροντίδας τους είναι υψηλότερο.
Οι ρυθμιστές φόρτισης με παρακολούθηση σημείου μέγιστης ισχύος (MPPT) αντλούν έως και 30% περισσότερη ενέργεια από το πάνελ σε σχέση με τους συμβατικούς ρυθμιστές PWM. Χάνουν επίσης πολύ λίγη θερμότητα κατά τη φόρτιση, με απόδοση μετατροπής μεταξύ 94% και 98%.
Τι είναι η εξίσωση (equalisation);
Η εξίσωση, όπως δείχνει το όνομα, είναι η διαδικασία με την οποία η τάση κάθε στοιχείου της μπαταρίας φέρνεται ακριβώς στο ίδιο επίπεδο. Συνήθως πραγματοποιείται με σκόπιμη υπερφόρτιση στο εύρος 15 V έως 15,5 V, ώστε τα στοιχεία χαμηλότερης τάσης στην μπαταρία να φτάσουν σε πλήρη χωρητικότητα. Η εξίσωση επιτελεί και μια άλλη σημαντική λειτουργία, ιδίως σε μπαταρίες με υγρό ηλεκτρολύτη που μένουν για μεγάλο διάστημα αχρησιμοποίητες: παράγει φυσαλίδες αερίου που αναδεύουν τον ηλεκτρολύτη. Πρέπει να θυμόμαστε, ωστόσο, ότι τα πάνελ χαμηλής ισχύος δεν μπορούν να δώσουν αρκετό ρεύμα για να παραχθεί η φυσαλίδωση αυτή.
Τι είναι το PWM;
Το PWM — διαμόρφωση πλάτους παλμού (Pulse Width Modulation) — ρυθμίζει την τάση που εφαρμόζεται στην είσοδο της μπαταρίας όχι παίρνοντας σταθερή έξοδο τάσης από το πάνελ, αλλά ενεργοποιώντας και απενεργοποιώντας συνεχώς την τάση του πάνελ σε πολύ μικρά διαστήματα. Το κύκλωμα ελέγχου στον ρυθμιστή φόρτισης παρακολουθεί την τάση του πάνελ, την τάση της μπαταρίας και το ρεύμα βραχυκυκλώματος του πάνελ και από αυτά καθορίζει το κατάλληλο πλάτος παλμού και συχνότητα.
Κατά τη φόρτιση PWM, η μεταγωγή παράγει θόρυβο υψηλής συχνότητας. Ένα πολύ καλά σχεδιασμένο σύστημα φίλτρου είναι επομένως απαραίτητο. Αν χρησιμοποιηθεί κοντά σε συστήματα ευαίσθητα σε υψηλές συχνότητες, ιδίως ραδιόφωνο και τηλεόραση, θα δημιουργήσει παρεμβολές και θα χαλάσει την εμπειρία.
Έξοδος φορτίου και αποσύνδεση χαμηλής τάσης
Οι ηλεκτρικές συσκευές που συνδέονται στην έξοδο ενός ρυθμιστή φόρτισης χαρακτηρίζονται ως φορτίο. Αν η σύνδεση γινόταν απευθείας στην μπαταρία αντί για την έξοδο φορτίου, δεν θα υπήρχε τρόπος να αποτραπεί η πτώση της μπαταρίας κάτω από την κρίσιμη ελάχιστη τάση της και η καταστροφή της — σε συννεφιά, μετά από βλάβη που εμποδίζει τη φόρτιση ή όταν συνδεθεί υπερβολικό φορτίο.
Εξαιτίας αυτών των δυσκολιών, ο ρυθμιστής φόρτισης διαθέτει ακροδέκτη εξόδου για φορτία χαμηλής ισχύος. Το κύκλωμα ελέγχου φόρτισης παρακολουθεί την τάση της μπαταρίας και δίνει έξοδο εντός του επιτρεπόμενου εύρους. Ακόμη και σε μικρή ισχύ, δεν συνιστάται η χρήση της εξόδου LOAD για τη λειτουργία αντιστροφέα. Οι αντιστροφείς μπορούν να απορροφήσουν πολύ σύντομα υψηλά ρεύματα που διαρκούν μόλις ένα εκατομμυριοστό του δευτερολέπτου και τα ρεύματα αυτά μπορούν να προκαλέσουν μη αναστρέψιμη ζημιά στο κύκλωμα φόρτισης. Σε τέτοιες περιπτώσεις ο αντιστροφέας συνδέεται απευθείας στο πάνελ ενώ τοποθετείται ρελέ στην έξοδο φορτίου, ώστε η είσοδος DC του αντιστροφέα να ενεργοποιείται από το ρελέ αυτό. Ο αντιστροφέας λειτουργεί τότε μόνο όταν η μπαταρία βρίσκεται σε κατάλληλη κατάσταση.
Είναι επίσης δυνατό να βρεθούν ρυθμιστές φόρτισης στους οποίους μπορεί να συνδεθεί απευθείας αντιστροφέας — αν και το κόστος δεν πρέπει να αφεθεί εκτός υπολογισμού.